el-Fihrist (الفهرست)

_{Simge: Ercan Er, Google Gemini ile üretti (2026-10); kitap ve parşömenlerdeki yazı el-Fihrist'in Süleymaniye nüshasındandır (Şehid Ali Paşa, nr. 1934).}

Bismillahirrahmanirrahim. Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla. Hamd âlemlerin Rabbine, salât ve selâm O'nun Resûlü'ne olsun. Bu proje adını ve ruhunu, 10. yüzyılda Bağdat'ta yaşamış büyük bibliyograf Ebü’l-Ferec Muhammed b. İshâk en-Nedîm ve onun ölümsüz eseri el-Fihrist'ten almaktadır. Medeniyetimizin ilk kütüphanecisinin mirasıyla; yapay zekâ ajanları için saf Rust ve Turso SQLite tabanlı yetenek, kod ve hafıza kütüphanesini inşa ettik.

_{İbnü'n-Nedîm'in el-Fihrist adlı eserinin beşinci makalesinin ilk sayfası (Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa, nr. 1934). Görsel: TDV İslâm Ansiklopedisi, "İbnü'n-Nedîm" (Nasuhi Ünal Karaarslan, c. 21, İstanbul 2000, s. 171-173).}

---

🌍 Dil Seçenekleri / Languages

🇹🇷 Türkçe | 🇬🇧 English | 🇸🇦 العربية | 🇯🇵 日本語 | 🇨🇳 中文 | 🇷🇺 Русский | 🇪🇸 Español

---

🇹🇷 Türkçe

📌 İçindekiler

• 📖 Ne Nedir ve Özellikler
  • 🧰 Mevcut Yetenekler ve Sistem Modülleri
• ⚙️ Gereksinimler ve Kurulum
• 🏗️ Altyapı ve Çalışma Mantığı
• 🗺️ Yol Haritası
• 📝 Sürüm Güncellemeleri
• 👥 Katkıda Bulunanlar (Co-Authors)
• 📜 Lisans

---

📖 Ne Nedir ve Özellikler

el-Fihrist, yapay zekâ ajanları (Hermes Agent, Claude Desktop MCP, DeepSeek Harness, OpenCode, Codex) için taşınabilir yetenek, kod parçası ve hafıza kütüphanesi motorudur.

• Saf Rust BM25 Arama Motoru: Bellek içi, Türkçe karakter katlamalı (İ→i, I→ı, Ş→ş) yüksek hızlı alaka arama motoru.
• Turso / SQLite Çekirdeği: 140+ dış yetenek verisi, yerleşik Rust araçları ve taşınabilir SQLite veritabanı (kutup_kutuphane.db).
• Çoklu Crate Mimarisi: CLI (ibnunnedim-cli) ve crates/ altındaki dokuz kütüphane crate'inden oluşan modüler Rust yapısı (aşağıda listeli).

---

⚙️ Gereksinimler ve Kurulum

Bağımlılıklar & Crate'ler

• Rust 1.63+ (Edition 2021)
• Workspace Crate'leri: ibnunnedim-cli, crates/fihrist-core, crates/fihrist-storage, crates/fihrist-gui, crates/fihrist-canli, crates/fihrist-nazar, crates/fihrist-kaynak, crates/fihrist-olcum, crates/fihrist-tema, crates/terim
• Sistem Veritabanı: Turso SQLite 0.8.2 (kutup_kutuphane.db)

Kurulum (Windows, mcp-tools)

kur.ps1, ibnunnedim.exe ile fihrist-izle.exe'yi derleyip %USERPROFILE%\Desktop\mcp-tools\el-fihrist klasörüne kopyalar. Oradaki eski kopya <ad>.<zaman>.eski.exe olarak saklanır, yeni kopya SHA-256 ile doğrulanır. Kopya çalışıyorsa durur; -Durdur önce kapatır. Katalog aynı klasörün altındaki kutuphane\'de durur (ya da TURSO_DB_PATH); kur.ps1 ona dokunmaz. MCP yapılandırması mcp-tools\el-fihrist\ibnunnedim.exe mcp'yi gösterir.

./kur.ps1

Derleme ve Çalıştırma

# Workspace release derlemesi
cargo build --release --workspace

# BM25 ile yetenek araması
./target/release/ibnunnedim search "rust"

# Yetenek listeleme
./target/release/ibnunnedim list --kategori "software-development"

# Tekmil puanı verme
./target/release/ibnunnedim tekmil --ajan "Kassam" --yetenek "zopay-rust-porting" --puan 100 --gerekce "Dış koşu geçti"

# Stdio MCP sunucusu olarak koş (ajan/istemci bağlanır)
./target/release/ibnunnedim mcp

---

🏗️ Altyapı ve Çalışma Mantığı

• BM25 İndeksleme: Veritabanındaki tüm yetenekler tek sorguda okunup bellek içinde BM25 indeksine alınır. UTF-8 kararlı kisalt fonksiyonu ile güvenle sınırlandırılır.
• Veritabanı Entegrasyonu: turso::Builder::new_local sürücüsüyle zero-copy uzak & yerel eşitlemeli SQLite bağlantısı kurulur.
• Katman Araçları: tokio (asenkron çalışma zamanı), clap (CLI argüman ayrıştırıcı), serde_json (MCP protokolü ve manifest işlemleri).

---

🗺️ Yol Haritası

• Saf Rust BM25 arama motoru ve Türkçe karakter katlaması.
• Turso SQLite kutup_kutuphane.db entegrasyonu ve tekmil scoring mekanizması.
• Ajanlar için stdio MCP (JSON-RPC 2.0) sunucusu — ibnunnedim mcp, 4 araç.
• Anlambilimsel (heuristic, hermeneutic, epistemologic, moral vb.) canlı ve değişken veritabanı/yetenek sınıflandırma yapısının kurularak, otonom ve doğrudan nokta atışı hedef bulan, çok daha hızlı araç çağırma (tool calling) mimarisine geçilmesi.
• Ajanlar için yerel MCP (Model Context Protocol) GraphQL/gRPC köprüsü inşası.
• Otonom SkillOpt gece evrim döngüsü (sleep engine) ile Turso'nun doğrudan modifikasyonu.
• Multi-tenant ajan hafıza indeksleme altyapısı.
• Turso CDC üzerinden canlı değişiklik bildirimi ve canlı sorgu (SurrealDB LIVE SELECT karşılığı). (gorev-canli-sorgu-ve-vektor-dizini.md)
• Yoğun vektörler için yerleşik vektör dizini (Turso'da yoksa HNSW yan dizini) ve BM25 ile karma benzerlik araması. (gorev-canli-sorgu-ve-vektor-dizini.md)

---

📝 Sürüm Güncellemeleri

• v0.2.0 (Mevcut):

• Maşa Döngüsü D1-D3 & R2 hijyen denetim kapıları eklendi.
• 7 dilli melez README mimarisi (readme-yolbulucu standardı) entegre edildi.
• Core modüllere modüler yapı (codebase, docx, multilingual, vb.) kazandırıldı.

• v0.1.0: İlk derlenebilir Rust workspace, ibnunnedim-cli ve temel Turso veritabanı entegrasyonu (başlangıç yapısı).

---

👥 Katkıda Bulunanlar (Co-Authors)

Projenin mimarisine ve kod tabanına katkı sağlayanlar:

• Ercan ER <ercan.er@medeniyet.edu.tr> (Proje Sahibi ve Baş Mimarı)
• İbnünnedîm (hermes-agent) <291384122+hermes-agent@users.noreply.github.com> (Kütüphaneci Ajan)
• Mihenk (Claude Opus 5) <noreply@anthropic.com> (Hijyen, Kod Kalitesi ve Denetim Hakemi)
• Cezeri (Demirci) (Yazılım & Otonom Sistem Sağlık Takibi - Ajan Arayüzü Mimarisi)

---

📜 Lisans

Bu proje MIT Lisansı ile lisanslanmıştır.